Kan bağışı denildiğinde çoğu kişinin aklına tam kan bağışı gelir. Oysa bazı hastaların ihtiyaç duyduğu, kanın yalnızca belirli bir bileşenidir. Aferez adı verilen yöntemle bağışçıdan sadece trombosit ya da plazma gibi belirli bileşenler toplanabilir. Bu yazıda aferez bağışının ne olduğunu, tam kan bağışından nasıl ayrıldığını ve bu tür bağış için nelerin değerlendirildiğini genel hatlarıyla ele alıyoruz.
Kanın Bileşenleri
Kan; alyuvarlar, akyuvarlar, trombositler ve bu hücreleri taşıyan sıvı kısım olan plazmadan oluşur. Alyuvarlar oksijen taşır, trombositler kanamanın durmasında görev alır, plazma ise su, proteinler, pıhtılaşma faktörleri ve başka birçok maddeyi içerir. Kanın yapısı hakkında daha fazla bilgiyi kanın yapısı yazımızda bulabilirsiniz. Tam kan bağışında toplanan kan, laboratuvarda genellikle bu bileşenlere ayrılır ve her bileşen farklı hastalarda kullanılabilir.
Aferez Nasıl Yapılır?
Aferez bağışında bağışçının kanı özel bir cihaz aracılığıyla bileşenlerine ayrılır. Cihaz ihtiyaç duyulan bileşeni, örneğin trombositi ya da plazmayı toplar, geri kalan kısmı ise bağışçıya geri verir. Bu nedenle işlem tam kan bağışına göre daha uzun sürer; süre kullanılan cihaza ve toplanan bileşene göre değişir. İşlem boyunca sağlık personeli bağışçıyı takip eder. Bağış sırasında kendinizi farklı hissederseniz bunu hemen görevlilere söylemeniz önemlidir.
Tam kan bağışı ile aferez arasındaki temel fark, toplanan içeriktir. Tam kan bağışında kanın tüm bileşenleri birlikte alınırken aferezde yalnızca belirli bir bileşen toplanır. Bu sayede tek bir bağıştan, tam kandan ayrıştırmaya göre daha fazla miktarda trombosit ya da plazma elde edilebilir.
Trombosit ve Plazma Nerede Kullanılır?
Trombositler; kemoterapi gören kanser hastaları, kemik iliği nakli yapılan kişiler ve büyük ameliyat geçiren hastalar gibi trombosit sayısı düşen ya da kanama riski taşıyan kişilerin tedavisinde kullanılabilir. Trombositlerin saklama süresi kısa olduğu için düzenli olarak yeni bağışlara ihtiyaç duyulur. Plazma ise yanık tedavisi, pıhtılaşma bozuklukları ve bazı yoğun bakım hastalarında kullanılabilir; ayrıca bazı ilaçların üretiminde de plazmadan yararlanılır.
Kimler Aferez Bağışçısı Olabilir?
Aferez bağışı için genel kan bağışı koşullarının yanı sıra ek kriterler aranabilir. Örneğin trombosit sayısı, damar yapısı ve kilo gibi bazı değerler bağış öncesinde kontrol edilebilir. İki bağış arasında geçmesi gereken süre de bağış türüne göre farklılık gösterir. Bu kurallar zaman içinde güncellenebileceği için kesin bilgileri Türk Kızılay gibi resmi kan bağışı hizmetlerinden ve bağış noktasındaki sağlık personelinden almanız gerekir.
Sonuç
Aferez bağışı, belirli hasta gruplarının ihtiyaç duyduğu kan bileşenlerinin doğrudan toplanmasını sağlayan bir yöntemdir. Bu tür bağışla ilgileniyorsanız, en yakın resmi kan bağışı merkezine danışarak uygun olup olmadığınızı öğrenebilirsiniz. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez.